Kwalificatie van diensten

De regulering van betaaldiensten wordt beheerst door de tweede betaaldienstenrichtlijn (PSD2) en de implementatie daarvan in de Wet op het financieel toezicht (Wft).

Onder PSD2 zijn betaaldiensten de gereguleerde diensten die zijn opgesomd in Bijlage I bij de richtlijn. Deze bijlage bestaat uit acht verschillende betaaldiensten. De verschillende onder PSD2 erkende betaaldiensten zijn de volgende:

• Diensten waarbij de mogelijkheid wordt geboden contanten op een betaalrekening te storten, alsmede alle verrichtingen die voor het beheren van een betaalrekening vereist zijn
• Diensten waarbij de mogelijkheid wordt geboden contanten van een betaalrekening op te nemen, alsmede alle verrichtingen die voor het beheren van een betaalrekening vereist zijn.
• Uitvoering van betalingstransacties, met inbegrip van geldovermakingen, op een betaalrekening bij de betaaldienstaanbieder van de gebruiker of bij een andere betaaldienstaanbieder.
• Uitvoering van betalingstransacties waarbij de geldmiddelen zijn gedekt door een kredietlijn die aan de betaaldienstgebruiker wordt verleend.
• Uitgifte van betaalinstrumenten en/of acceptatie van betalingstransacties.
• Geldtransfers.
• Betaalinitiatiediensten.
• Rekeninginformatiediensten.

Deze diensten bevatten het centrale begrip ‘contanten’. De Nederlandsche Bank (DNB) heeft op haar website aangegeven dat contanten voor dit specifieke doel moeten worden begrepen als munten en bankbiljetten. Deze dienst kan alleen worden verleend door betaalinstellingen die ook betaalrekeningen beheren. De wijze van storten of opnemen is niet relevant, zolang de munten en bankbiljetten op een betaalrekening worden ontvangen of van een betaalrekening afkomstig zijn.

Voorbeelden van deze betaaldienst zijn het uitvoeren van automatische afschrijvingen, het uitvoeren van betalingstransacties met behulp van een betaalkaart of een soortgelijk apparaat, of het uitvoeren van overmakingen. Een betalingstransactie is een door of voor rekening van de betaler of door de begunstigde geïnitieerde handeling waarbij geldmiddelen worden gedeponeerd, overgemaakt of opgenomen, ongeacht of er onderliggende verplichtingen tussen de betaler en de begunstigde zijn.

Deze betaaldienst wordt alleen verleend door betaaldienstverleners die rechtstreeks bij de overdracht betrokken zijn, in beperkte zin, als de betalende of ontvangende dienstverlener via de noodzakelijke boekingen in het elektronische betalingssysteem.

Voorbeelden van deze betaaldienst zijn het uitvoeren van automatische afschrijvingen, het uitvoeren van betalingstransacties met behulp van een betaalkaart of een soortgelijk apparaat, of het uitvoeren van overmakingen. Net als bij de voorgaande betaaldienst wordt deze betaaldienst alleen verleend door betaaldienstverleners die rechtstreeks bij de overdracht betrokken zijn, in beperkte zin, als de betalende of ontvangende dienstverlener via de noodzakelijke boekingen in het elektronische betalingssysteem.

Het belangrijkste verschil tussen deze dienst en de voorgaande dienst is dat de geldmiddelen door een kredietlijn moeten zijn gedekt. Deze dienst omvat situaties waarin de betaaldienstverlener het te betalen bedrag voorschiet, of waarin diensten worden verleend in verband met het beheer van een betaalrekening waarop roodstand is toegestaan.

De uitgifte van betaalinstrumenten is een betaaldienst waarbij een betaaldienstverlener een overeenkomst sluit om een betaler een betaalinstrument te verstrekken waarmee de betalingstransacties van de betaler kunnen worden geïnitieerd en verwerkt. Een betaalinstrument is een gepersonaliseerd instrument en/of een geheel van procedures dat tussen de betaaldienstgebruiker en de betaaldienstverlener is overeengekomen en wordt gebruikt om een betaalopdracht te initiëren.

De definitie van een betaalinstrument is zeer ruim. Voorbeelden zijn betaalkaarten, mobiele telefoons, PIN-codes, TAN-codes en inloggegevens en wachtwoorden voor het geven van betaalopdrachten via internet. Om als ‘gepersonaliseerd’ te worden aangemerkt, moet het instrument de betaaldienstverlener in staat stellen te verifiëren dat de betaalopdracht is geïnitieerd door een gebruiker die daartoe bevoegd is.

Acceptatie van betalingstransacties is een betaaldienst door een betaaldienstverlener die met een begunstigde een overeenkomst sluit om betalingstransacties te accepteren en te verwerken, hetgeen resulteert in een overmaking van geldmiddelen aan de begunstigde. Deze dienst wordt geacht van toepassing te zijn wanneer een entiteit verantwoordelijk is voor de afwikkeling van transacties op basis van een overeenkomst met de begunstigde, bijvoorbeeld een webwinkel. De betreffende entiteit, de acceptant, zorgt voor betaling aan de begunstigde op basis van de ontvangen betaalopdrachten.

PSD2 introduceert een neutrale definitie van deze dienst om niet alleen traditionele acceptatiemodellen te omvatten die zijn gestructureerd rond het gebruik van betaalkaarten, maar ook andere bedrijfsmodellen, waaronder modellen waarbij meer dan één acceptant betrokken is. Technische diensten die aan betaaldienstverleners worden verleend, zoals de loutere verwerking en opslag van gegevens of de exploitatie van betaalterminals, moeten niet als acceptatie worden beschouwd.

Bij sommige acceptatiemodellen vindt geen daadwerkelijke overmaking van geldmiddelen door de acceptant aan de begunstigde plaats, omdat partijen andere vormen van afwikkeling kunnen overeenkomen.

Geldtransfer is een betaaldienst waarbij geldmiddelen van een betaler worden ontvangen, zonder dat op naam van de betaler of de begunstigde betaalrekeningen worden geopend, met als enig doel een overeenkomstig bedrag over te maken aan een begunstigde of aan een andere betaaldienstverlener die namens de begunstigde handelt, en/of waarbij dergelijke geldmiddelen namens de begunstigde worden ontvangen en aan hem ter beschikking worden gesteld.

Deze dienst kan bijvoorbeeld van toepassing zijn op diensten voor het betalen van rekeningen, waarmee het publiek nutsvoorzieningen en andere terugkerende huishoudelijke rekeningen kan betalen. Daarnaast wordt deze dienst vooral gebruikt om geld naar ontvangers in het buitenland te sturen. Dit is met name het geval voor landen met een minder ontwikkeld banksysteem en waar het gebruik van bankrekeningen minder gebruikelijk is. Geldtransfers worden ook gebruikt voor onverwachte spoedbetalingen.

Betaalinitiatie is een dienst voor het initiëren van een betaalopdracht op verzoek van de betaaldienstgebruiker met betrekking tot een betaalrekening die bij een andere betaaldienstverlener wordt aangehouden. Een betaalopdracht is een instructie van een betaler of begunstigde aan diens betaaldienstverlener om een betalingstransactie uit te voeren.

Voor deze dienst is essentieel dat de betaaldienstverlener, op verzoek van de betaaldienstgebruiker, een daadwerkelijke overmaking van geldmiddelen initieert vanaf een online bankrekening bij een andere betaaldienstverlener. De betaalinitiatiedienstverlener houdt de geldmiddelen van de betaler niet aan in verband met het verlenen van de betaalinitiatiedienst. Een voorbeeld van deze dienst is de initiatie van een online aankoop bij een webwinkel.

Een rekeninginformatiedienst is een online dienst voor het verstrekken van geconsolideerde informatie over één of meer betaalrekeningen die door de betaaldienstgebruiker bij een andere betaaldienstverlener of bij meer dan één betaaldienstverlener worden aangehouden.

Rekeninginformatiediensten verschaffen de betaaldienstgebruiker geaggregeerde online informatie over één of meer betaalrekeningen die bij één of meer andere betaaldienstverleners worden aangehouden en die toegankelijk zijn via online interfaces van de rekeninghoudende betaaldienstverlener.

Het is niet vereist dat de rekeninginformatiedienstverlener de geconsolideerde informatie zelf aan de betaaldienstgebruiker verstrekt. De dienstverlener kan de geconsolideerde informatie ook aan een derde doorgeven met de uitdrukkelijke toestemming van de betaaldienstgebruiker.

Elektronisch geld is elektronisch, met inbegrip van magnetisch, opgeslagen monetaire waarde vertegenwoordigd door een vordering op de uitgever, welke is uitgegeven in ruil voor ontvangen geld om betalingstransacties te verrichten, en welke wordt aanvaard door een andere natuurlijke  of rechtspersoon dan de uitgever van elektronisch geld.

Elektronisch geld is een elektronisch betaalproduct. De waarde wordt elektronisch of magnetisch aangehouden op het betaalinstrument zelf en betalingen met die waarde worden elektronisch verricht. Dit betreft bijvoorbeeld monetaire waarde opgeslagen op een:

• prepaid betaalkaart;
• personal computer; of
• plastic kaart die gebruikmaakt van magneetstriptechnologie.

Elektronisch geld is een monetair vermogensbestanddeel dat losstaat van de ontvangen geldmiddelen. De uitgifte van elektronisch geld houdt in dat ontvangen geldmiddelen worden omgezet in elektronisch, waaronder magnetisch, opgeslagen geld dat kan worden gebruikt binnen een netwerk van cliënten die het vrijwillig accepteren.

Vooruitbetaling is een noodzakelijk onderdeel van elektronisch geld. Om een product als elektronisch geld te kwalificeren, moet het worden uitgegeven in ruil voor ontvangen geldmiddelen. Anders dan bij krediet dat via een creditcard wordt verstrekt, betaalt de klant vooraf voor de bestedingsruimte.

Niet elk klanttegoed, prepaid product of walletstructuur is echter automatisch elektronisch geld. De analyse hangt af van de vraag of sprake is van opgeslagen monetaire waarde, of die waarde een vordering op de uitgever vertegenwoordigt, of zij wordt uitgegeven bij ontvangst van geldmiddelen en of zij door een derde wordt geaccepteerd.

Meer informatie over de vergunningeisen voor het uitgeven van elektronisch geld is te vinden op onze elektronisch geld pagina.

Bij Watsonlaw benaderen wij kwalificatievragen op een praktische, pragmatische en hands-on manier. Wij begrijpen dat cliënten die betaalproducten, wallets en producten met opgeslagen waarde ontwikkelen juridisch advies nodig hebben dat niet alleen juridisch solide is, maar ook werkbaar in het licht van hun productontwerp, operatie en groeistrategie. Kwalificatie is vaak de eerste en belangrijkste stap, omdat zij bepaalt of een vergunning vereist is, welk regulatoir kader van toepassing is en hoe de onderneming verder moet worden gestructureerd.

Ons werk begint doorgaans met een nauwkeurige analyse van de daadwerkelijke dienst, het product en de betaalstroom. Wij helpen cliënten te beoordelen of een model kwalificeert als een gereguleerde betaaldienst, de uitgifte van elektronisch geld, beide of geen van beide. Wij beoordelen ook of een uitsluiting, uitzondering of vrijstelling van toepassing kan zijn en of aangrenzende kaders – zoals MiCA, de Digital Operational Resilience Act (DORA) en de anti-witwasrichtlijn (AMLD) – eveneens in aanmerking moeten worden genomen. Daarbij richten wij ons op de juridische en operationele substance van het model, in plaats van alleen op labels of beschrijvingen op hoofdlijnen.

Ons advies is toegesneden op de betreffende structuur. Of u nu een nieuw product beoordeelt, een bestaande set-up herijkt of een vergunningstraject voorbereidt, wij richten ons op heldere analyse en werkbare vervolgstappen. Ons doel is niet alleen om het toepasselijke juridische kader te identificeren, maar ook om cliënten verder te helpen met een robuuste en commercieel werkbare structuur.

Niet altijd. Sommige cadeaubonnen, festivalbandjes en andere producten met opgeslagen waarde kunnen kwalificeren als elektronisch geld, maar afhankelijk van het model kan een uitzondering of vrijstelling relevant zijn. De kwalificatie is feitelijk van aard en hangt onder meer af van waar de waarde kan worden gebruikt en of zij wordt geaccepteerd door andere personen dan de uitgever.